Wykorzystanie cudzego wizerunku

Wykorzystanie cudzego wizerunku zgodnie z prawem może wymagać uzyskania zgody osoby uprawnionej. Kiedy zgoda jest niezbędna oraz jak ją uzyskać? Warto pomyśleć o tym  odpowiednio wcześnie, żeby później nie narazić się na roszczenia, które mogą nie tylko nadszarpnąć budżet, ale i zablokować całe przedsięwzięcie.

Wizerunek człowieka składa się z wielu płaszczyzn. Przede wszystkim, to odtworzenie twarzy, w formie fotografii lub pracy malarskiej, ale również sylwetka, głos lub nawet charakterystyczny sposób mówienia. Definicja jest nadal otwarta, a tworzy ją kreatywność każdego z nas, kiedy wymyślamy coraz to nowe sposoby na wykorzystanie cudzego wizerunku we własnych przedsięwzięciach. Chcąc zachować ostrożność należy odpowiedzieć sobie na pytanie- czy to co widzę/słyszę identyfikuje wprost z konkretną osobą? Jeśli tak, najprawdopodobniej mam do czynienia z wizerunkiem.

Co należy zrobić żeby móc wykorzystać wizerunek innej osoby? Najlepiej dostać na to zgodę. Zgoda nie musi być udzielona na piśmie. Przyjmuje się na przykład, że jeśli na ulicy zaczepił nas dziennikarz z mikrofonem oznaczonym stacja X i poprosił o powiedzenie kilku słów przed kamerą, to sam fakt, że to zrobiliśmy oznacza, że wyraziliśmy zgodę na wykorzystanie naszej wypowiedzi/wizerunku przez stację X w zwyczajowo przyjęty sposób. Emisja w wiadomościach, zamieszczenie na stronie internetowej, ale już nie jako fragment filmu fabularnego lub reklama. Na wypadek gdyby doszło do sytuacji spornej, lepiej mieć zgodę na piśmie. Co ważne, raz udzielona zgoda, co do zasady, dotyczy tylko jednej konkretnej publikacji. Dalsze rozpowszechnianie może się odbywać tylko po ponownym uzyskaniu zgody.

Zgoda na wykorzystanie wizerunku powinna wskazywać, że osoba jej udzieliła była świadoma tego na co się zgadza i jakie mogą być konsekwencję tej decyzji. W tym celu należy wskazać:

– kto się zgadza

– kto będzie korzystał z wizerunku

– czas i miejsce wykorzystania

– utwór w jakim wizerunek zostanie użyty (reklama, teledysk, artykuł prasowy) oraz kontekst (czego dotyczy reklama, do czego kręcimy teledysk, temat artykułu)

Jeśli dzieło może wzbudzić kontrowersje, to warto „punkty zapalne” opisać w sposób bardziej szczegółowy. Jeśli ma to być reklama leku na wstydliwy problem, napiszmy jaki to lek i jakie ma przeznaczenie, jeśli w teledysku poza zgadzającym wystąpią postacie nie cieszące się społecznym uznaniem, również warto o tym napisać. Trzeba pamiętać, że wizerunek należy do katalogu dóbr osobistych i powinno się z nim obchodzić ze szczególną ostrożnością. Jeśli opiszemy przedmiot na tyle szczegółowo, że nie będzie wątpliwości, że zgadzający się wiedział na co się piszę, unikniemy problemów w razie posądzenia o nieuprawnione wykorzystanie wizerunku. Będzie to również miało znaczenie jeśli zgadzający będzie chciał się wycofać i na przykład zablokować publikację argumentując, że jego intencją było wystąpienie w innym przedsięwzięciu.

Mamy zgodę, lub sami ją daliśmy, materiał przygotowany, ale nagle coś się zmieniło. Kobieta, która miała reklamować alkohol dowiedziała się, że jest w ciąży, chłopak ganiający z rolką papieru toaletowego dostał pracę w kancelarii, albo okazało się, że ta właśnie odmiana żuków jest gatunkiem zagrożonym, a w klipie główny bohater robi z nich korale. Zgodę na wykorzystanie wizerunku można cofnąć. Może się z tym wiązać odpowiedzialność materialna, ale o tym już innym razem.

Zdjęcie na stronie głównej: x-ray delta one Foter Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 2.0 Generic (CC BY-NC-SA 2.0)

© 2015 Sztuka Prawa
Wszelkie prawa zastrzeżone