Opracowanie graficzne, komiks a prawo autorskie

Pora na realizację pomysłu. Korzystanie z cudzego stylu, kopiowanie elementu, użycie popularnej nazwy. Oto najczęściej pojawiające się pytania o wykorzystanie nieswoich elementów w komiksie.

 

1. Czy można korzystać ze stylu innego twórcy?

 

Są artyści, których rozpoznajemy na pierwszy rzut oka. Własny styl nie tylko buduje wizerunek artysty, może być również znakiem grupy, nurtu. Docelowo, powinien być gwarancją jakości. Oczywiście najlepiej jest dążyć do własnego, ale co jeśli chcemy uczyć się od innych? Zgodnie z prawem autorskim nie można kopiować gotowych kompozycji, ale styl, traktowany jak pomysł na wykonanie dzieła, nie podlega ochronie. Niektórzy nazywają to „cytowaniem graficznym”. W ustawie o prawie autorskim nie ma definicji stylu, musimy się więc odwołać do historii sztuki i przyjąć, że jest to zbiór cech dotyczących formy, które nie mają bezpośredniego wpływu na treść dzieła, ale decydują o tym jak dzieło będzie odbierane. Ponieważ prawo autorskie nie powinno blokować rozwoju kultury, przyjęto, że dobór tych cech nie może być objęty żadnym monopolem. Jeśli jednak chcemy stworzyć coś w stylu innego artysty, musimy pamiętać o:
  •  wyraźnym oznaczeniu kto jest autorem nowego dzieła. Oznaczenie może zawierać imię i nazwisko, ale też pseudonimem/nazwę grupy. Praca może być również opublikowana anonimowo, pod warunkiem, że nie będzie wątpliwości, że autorem tego komiksu nie jest twórca stylu
  • dobrych manierach. Wykorzystanie cudzego stylu w sposób ośmieszający jego twórcę, jest bardzo ryzykownym posunięciem i może skończyć się w sądzie.

 

2. Czy można skopiować element z innej pracy?

 

Można korzystać z elementu z cudzej pracy metodą kopiuj-wklej, bez wprowadzania zmian w jego treść, pod warunkiem uzyskania zgody od autora fragmentu. Najlepiej gdyby zgoda została wyrażona w formię umowy, w której będzie opisany sposób wykorzystania i ewentualne wynagrodzenie. Warto zawrzeć taką umowę na początku pracy, jeśli twórca nie wyrazi zgody, będzie jeszcze czas na wprowadzenie zmian do projektu. Może to dotyczyć wykorzystania modelu miecza, elementów scenografii lub wizerunek postaci. Fragment nie powinien być zmieniany, chyba że za wyraźną zgodą autora. Jeśli komiks ma być wydany w najbliższym roku, warto zwrócić uwagę na szykowaną nowelizację prawa autorskie. Zgodnie z propozycją Ministerstwa Kultury cytat powinien być uzasadniony „uczciwymi zwyczajami i specyficznymi celami”.

 

3. Czy można korzystać z nazw popularnych produktów?

 

Komiksowy temat rzeka. Znaki towarowe są wszędzie, Twój bohater pali Marlboro, pije Pepsi , a po mieście jeździ starym garbusem? A masz zgodę Philip Morris Products Inc., PepsiCo,  Volkswagen Aktiengesellschaft na wykorzystanie ich znaków towarowych? Bo powinieneś. Nie znam marki, która wypuszczając produkt na rynek, nie rejestruje jego nazwy/logo jako znaku towarowego. Dzięki rejestracji znak może być używany tylko przez ten jeden, wskazany podmiot, a każde użycie bez jego zgody oznacza naruszenie prawa i może się wiązać z koniecznością usunięcia znaku z komiksu, wydaniem osiągniętych korzyści, czy naprawieniem ewentualnych strat. Łatwo można usunąć nazwę produktu na etapie rysowania komiksu, ale co jeśli taki obowiązek spadnie na twórce, kiedy komiks jest już w księgarniach? Oczywiście nie każda firma rzuci się ze sztabem prawników na rysownika, który daje swojemu bohaterowi puszkę coli, ale jeśli bohater jeździ Mercedesem, bo Volkswagen rozpadł się po 100 km, to już może pojawić się problem. Właściciele znaków towarowych mogą dawać ciche przyzwolenie na korzystanie z nich, ale są w tej komfortowej sytuacji, że zawsze mogą powiedzieć STOP. Jeśli komiks będzie naruszał dobre imię marki, nikt nie będzie myślał o walorach artystycznych. Więcej o znakach towarowych wielkich koncernów możecie przeczytać w linkach:

 

„Opracowanie graficzne” to kolejny z serii wpisów o prawie autorskim w komiksie, poprzedni skupiający się na fabule, znajdziecie tu:  Komiks a prawo autorskie, najpierw pomysł.

 

Chcesz podzielić się swoją opinią? Artykuł (mimo wielkich starań autora) nie odpowiedział na wszystkie Twoje pytania? Daj znać w komentarzu lub przez e-mail!  

 

Autor: Marta Giers

 

Żadna część jak i całość artykułu nie może być powielana i rozpowszechniana  w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób bez zgody autora. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie w całości lub w części bez zgody jest naruszeniem prawa jest zabronione.

 

© 2015 Sztuka Prawa
Wszelkie prawa zastrzeżone